twój wewnętrzny szympans

Rozmowy z wewnętrznym Szympansem (recenzja)

Parę tygodni temu na mojej półeczce do recenzji znalazła się książka „Paradoks Szympansa” autorstwa amerykańskiego psychiatry Steve Petersa. Zaciekawił mnie tytuł i opis mówiący o rewelacyjnym nowym sposobie zarządzania swoim umysłem. Bardzo lubię podejście neuropsychologiczne, które rozróżnia ewolucyjnie różne części naszego mózgu, tłumacząc różne nasze zachowania i stopień kontroli nad nim. M.in Rick Hanson odnosi się do nich jako do naszej wewnętrznej myszy, jaszczurki i małpy, wiec tym bardziej zaciekawił mnie „szympans” w naszym mózgu.

Główna metafora tej książki to podział naszego umysłu na:

  • Człowieka – część logiczną i racjonalną
  • Szympansa – część emocjonalną, popędową, impulsywną, która „chce teraz” i bywa paranoiczna
  • Komputer – baza przekonań i automatycznych myśli, Gremlinów (negatywne) lub Autopilotów (pozytywne)

Fakt, że nie jesteśmy racjonalnym monolitem wielu osobom przysparza frustracji. Zrozumienie, że poza racjonalnym człowiekiem jest jeszcze emocjonalny szympans, który dodatkowo zasilany jest automatycznymi myślami pomaga określić co i w jaki sposób możemy kontrolować w swoim zachowaniu. Można się w końcu z szympansem w pewien sposób dogadać, za to nie uwzględnianie go prowadzi do poczucia bezsilności i wewnętrznej walki. W książce zawartych jest wiele przykładów z życia i ćwiczeń, które są pomocne w rozpoznawaniu swojego wewnętrznego świata emocji oraz myśli. Poznajemy to w jaki sposób działa nasz Szympans, co go motywuje, jakie są jego wbudowane, ewolucyjne reakcje i w jaki sposób można się z nim komunikować, aby rozwiązywać wewnętrzne konflikty. Dodatkowo są rozdziały poświęcone komunikacji, wartościom, zdrowiu, stresowi i paru innym zagadnieniom – właściwie nic szczególnie nowatorskiego, poza tym, że wpisane w wiodącą metaforę i zebrane we w miarę spójną całość.

Paradoks Szympansa okladkaNiektóre wskazówki w rodzaju „Aby osiągnąć sukces, musisz dać z siebie wszystko” są banalne i niewiele wnoszą. W paru momentach mój niesmak (związany z osobistymi i profesjonalnymi przekonaniami dotyczącymi pracy i szacunku wobec wewnętrznych stanów) wzbudzały zalecenia „treningu” czy „zamykania szympansa w klatce” – w swej istocie nie jakoś bardzo groźne (chodzi odpowiednio o wysłuchanie swoich emocjonalnych argumentów, uwzględnienie ich, a potem „uciszenie”), ale budujące poczucie, że „szympans” jest jakąś gorszą częścią nas, którą z typowo ludzką arogancją mamy trenować. Z drugiej strony wiele wskazówek dotyczy słuchania szympansa i zaspokajania jego potrzeb w odpowiednim kontekście i warunkach, a jedno z podstawowych przesłań to „nie siłuj się z szympansem, zarządzaj nim”.

Z początku ilość metafor z różnych bajek może powodować zagubienie: szympans, człowiek, komputer, gremliny, księżyc, planety, asteroidy, kamień życia… sporo tego dobrego. Pewnie indywidualne preferencje zadecydują, czy będzie to zbyt wiele, czy sprawi wrażenie spójnej całości. Mimo tego książka ta mogłaby być dobrym początkiem dla kogoś, kto jest ciekawy siebie i chciałby wprowadzić jakieś zmiany, a nie jest jeszcze jakoś bardzo zaznajomiony z psychologią. Wartościowe jest spojrzenie na swoje wnętrze jako podzielone na części, które mają różne motywacje, cele i sposoby działania – dzięki temu można zrozumieć w jaki sposób to się dzieje, że np. czasem czegoś właściwie chcemy, a nie potrafimy zrealizować lub nie chcemy, a mimo wszystko robimy.

samotne drzewo

Depresja, jak pomóc sobie i bliskim (recenzja)

Depresja jest jednym z najczęściej diagnozowanych problemów psychicznych we współczesnym świecie. W związku z tym wiele osób potrzebuje pomocy, by poradzić sobie z tego rodzaju stanem, a także by umieć odróżnić depresję od „dołka” czy zwykłego smutku. Niedawno ukazała się książka polskiej terapeutki Doroty Gromnickiej „Depresja. Jak pomóc sobie i bliskim”, którą otrzymałam do recenzji.

Continue Reading

kobieta i mężczyzna

O złożoności naszych relacji (recenzja)

W zalewie poradników o tym jak „być sobą”, „znaleźć szczęście” i „zrobić jemu/jej dobrze, tak że oszaleje” nie jest łatwo odnaleźć książki, które z jednej strony są strawne dla nie-specjalistów, a z drugiej zawierają wartościowe treści. Myślę, że rozmowa dziennikarki Renaty Mazurowskiej z terapeutą Pawłem Droździakiem jest warta zauważenia.

Continue Reading

kobieta i mężczyzna

Zawsze ta druga

Przedstawiam Wam fragment książki „Blisko, nie za blisko. Terapeutyczne rozmowy o związkach”, w której Renata Mazurowska rozmawia z terapeutą Pawłem Droździakiem. Tutaj recenzję całej książki.

Każda z tych osób chce być w trójkącie?

Tak. Oczywiście nie na poziomie świadomym. Słowo „chce” nie bardzo tu pasuje. Bo chcenie kojarzy się z czymś, o czym wiemy i z czym się identyfikujemy. Oficjalnie. Z celowym działaniem, planem i metodycznym dążeniem do jego realizacji. Tu tego nie ma. Na świadomym poziomie uczestnicy tej sytuacji odczuwają zmęczenie, frustrację, rozczarowanie, nadzieję, złość i wiele innych emocji. Nie mają wrażenia, że chcą tej sytuacji. Jednocześnie tak budują swoje życie — że „tak wychodzi”. Co nie znaczy, że grają przed otoczeniem komedię, mówiąc, że im nie odpowiada coś, co tak naprawdę uwielbiają. Continue Reading

książki o psychologii zorientowanej na proces

Książki o pracy z procesem, które warto przeczytać

Wiele osób pyta się mnie co warto przeczytać z literatury dotyczącej psychologii zorientowanej na proces, a co lepiej odpuścić. Ponieważ pozycji na ten temat jest całkiem sporo, a do tego różnią się poziomem, napisałam subiektywny przewodnik po literaturze procesowej. Nie jest to lista wyczerpująca, i dominują pozycje wydane po polsku (po angielsku jest ich znacznie więcej), ale jest z czego wybierać na dobry początek.

Psychologia procesu. Teoria i praktyka., red. Bogna Szymkiewicz – Moim zdaniem najlepsze wprowadzenie w zagadnienia psychologii zorientowanej na proces. Są tam artykuły, wywiady i rozmowy, zarówno polskich jak i zagranicznych psychologów. Teksty dotyczą przeróżnych aspektów POPu, prezentując jego szerokie spektrum, zachęcając jednocześnie do dalszego zgłębiania tematu. Jest to nowe wydanie, poprawione i poszerzone książki, która wcześniej nosiła tytuł „Po drugiej stronie kłopotów”.

Droga powstaje, gdy idziesz. Psychologia procesu w praktyce. Julie Diamond, Lee Spark-Jones. Bardzo systematyczne i uporządkowane przedstawienie podstawowych koncepcji pracy z procesem. Zawiera praktyczne przykłady oraz ćwiczenia, które pomagają w zastosowaniu metody. Można powiedzieć, że książka ta funkcjonuje jako podręcznik dla studentów pracy z procesem, ale będzie to też przystępna pozycja dla każdej osoby ciekawej tej metody i jej konkretnych zastosowań.  

Tyłem do przodu, Arnold Mindell – pozycja ciekawa przede wszystkim dlatego, że jest wprost wypełniona opisami praktycznych sposobów pracy z procesem. Jest to zapis kilkudniowego seminarium, które prowadzili Arnie i Amy Mindell. Opisane i „przećwiczone” są różne aspekty pracy takie jak praca wewnętrzna, praca z ruchem czy praca z symptomami fizycznymi. Wszystkie elementy posiadają krótkie wprowadzenie, a techniki są omawiane i podsumowane. Najlepsza pozycja dla tych, którzy chcą zobaczyć „o co chodzi” w tej całej pracy z procesem z bardzo praktycznej perspektywy.

pracy ze śniącym ciałem, Arnold Mindell – jedna z pierwszych książek autora. Od tamtego czasu terminologia się wielokrotnie zmieniała i niektóre koncepcje się rozwinęły, jednak nadal jest to bardzo dobry wstęp do teorii i praktyki pracy z procesem napisanych przez twórcę metody.

Zranione stany świadomości, Bogna Szymkiewicz – Jest to bardzo bogata praca dotycząca tak zwanych trudnych emocji pojawiających się na skutek zranienia. Autorka przedstawia wewnętrzną dynamikę emocji i postaci, które wpływają na nasze zachowania, odczucia i relacje, pozwalając głębiej je zrozumieć.

Moc. Podręcznik użytkownika. Julie Diamond. Autorka czerpie ze swojego wieloletniego doświadczenia pracy z biznesie i łączy je z koncepcjami psychologii procesu. Efektem jest książka, która w wyczerpujący sposób tłumaczy dynamikę władzy, różnych zjawisk w relacjach międzyludzkich i uczy jak czerpać ze swojej wewnętrznej mocy w dobry sposób.

Metaumiejętności. O sztuce psychoterapii., Amy Mindell – ta pozycja opisuje procesowe podejście do pracy terapeutycznej. Metaumiejętności, są to takie cechy i sposoby działania psychoterapeuty, które nie są związane z umiejętnością posługiwania się poszczególnymi technikami. Można powiedzieć, że jest to sposób traktowania klientów, ich problemów i tego co się wydarza w trakcie pracy. Nie jest to jednak książka tylko dla psychoterapeutów, ale dla wszystkich, którzy pracują z ludźmi i z samym sobą – pokazuje bowiem, jakiego rodzaju postawy pozwalają w twórczy sposób odkrywać nasze życiowe procesy.

Śpiączka – klucz do przebudzenia, Arnold Mindell – Książka ta dotyczy bardzo specyficznej i wąskiej dziedziny POPu – pracy z osobami, z którymi pozornie nie ma już żadnego kontaktu. Mimo to, Mindell opisuje swoją pracę z osobami w śpiączce, dzieląc się jednocześnie technikami i sposobami nawiązywania tego rodzaju kontaktu.

Cienie miasta, Arnold Mindell – jak dla mnie jedna z bardziej fascynujących książek, ponieważ dotyczy pracy z osobami w odmiennych stanach świadomości oraz oznaczonych etykietą „patologia”. Mindell opowiada o tych wszystkich, którzy zostali wyrzuceni poza nawias społeczeństwa, ponieważ nadużywają substancji, mają zaburzenia psychiczne czy też są nastawieni antyspołecznie. Stara się pokazać w jaki sposób można z takimi osobami pracować, a także jakie znaczenie dla nas, jako dla społeczeństwa, mają te osoby i w jaki sposób możemy wziąć kawałek odpowiedzialności za proces ich marginalizacji.

Radical Intercourse, Joseph Goodbread – moim marzeniem jest zobaczyć polski przekład tej książki, jest bowiem bardzo wyczerpującym opisem tego co dzieje się w relacji między klientem a terapeutą. Jednak nie jest to książka jedynie dla terapeutów, bowiem podobne wzorce pojawiają się również w innych, bardziej „codziennych” relacjach między ludźmi. Często trudno jest zrozumieć co faktycznie dzieje się w relacji, Goodbread w świetny sposób odkrywa przed nami te tajemnice.

Befriending conflict. Joe Goodbread. Kolejna książka, którą bym chętnie zobaczyła w polskim wydaniu.